Chấm văn thi THPT 2026 theo rubric và xét tuyển ĐH: Những điều cần biết

Lần đầu chấm ngữ văn tốt nghiệp THPT theo rubric

Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT) cho biết kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 là lần đầu tiên môn ngữ văn được chấm theo phương thức rubric - tức là bảng tiêu chí đánh giá theo từng mức độ cụ thể. Thay vì cách làm cũ là "đếm ý" rồi cộng điểm, giám khảo sẽ phải đánh giá chất lượng bài viết trên nhiều phương diện như khả năng lập luận, mức độ đáp ứng yêu cầu đề, tính mạch lạc trong diễn đạt và độ phù hợp của dẫn chứng.

Rubric là gì và khác gì cách chấm truyền thống?

Hiểu đơn giản, rubric là bảng tiêu chí gồm nhiều mức: đạt, khá, tốt và xuất sắc - mỗi mức tương ứng với một khoảng điểm nhất định. Điểm số không còn phụ thuộc vào việc bài có "đủ ý" hay không, mà phụ thuộc vào mức độ triển khai ý đó sâu hay nông.

Lấy ví dụ: hai bài cùng viết đúng một luận điểm, nhưng bài trình bày sơ sài sẽ chỉ đạt mức "đạt", trong khi bài phân tích kỹ, có phản biện sẽ được xếp "tốt" hoặc "xuất sắc". Đây là sự chuyển dịch rõ rệt từ đánh giá kiến thức sang đánh giá năng lực viết, phù hợp với định hướng của chương trình Giáo dục phổ thông mới 2018.

So với phương pháp cũ, rubric giúp giảm sự chênh lệch điểm giữa các giám khảo do cảm tính, đồng thời tạo điều kiện để những bài có tư duy riêng, lập luận sáng rõ được ghi nhận xứng đáng.

Thách thức khi áp dụng rubric

Dù mang lại nhiều kỳ vọng, việc triển khai rubric không tránh khỏi những khó khăn thực tế:

• Phần lớn giám khảo quen với thói quen "tìm ý - cộng điểm" trong nhiều năm, nay phải chuyển sang tư duy đánh giá chất lượng tổng thể.
• Những bài làm ở mức "lưng chừng" - không quá yếu nhưng cũng chưa nổi bật - dễ gây lúng túng nếu tiêu chí mô tả không đủ rõ ràng.
• Nếu rubric chỉ dùng những cụm từ mơ hồ như "tương đối tốt" hay "khá hợp lý", người chấm vẫn có thể cho điểm theo cảm tính.

Vì vậy, vai trò của Bộ GD-ĐT rất quan trọng trong việc thiết kế rubric cụ thể, mỗi mức điểm phải gắn với những biểu hiện có thể nhận diện rõ trong bài làm. Bên cạnh đó, cần cung cấp bài mẫu chuẩn hóa kèm giải thích chi tiết và tổ chức các buổi chấm thử để giám khảo "căn chỉnh" cách nhìn trước khi chấm chính thức.

Yêu cầu mới với đội ngũ giám khảo

Rubric không làm giảm bớt trách nhiệm của giám khảo mà ngược lại, đòi hỏi người chấm phải đọc kỹ hơn, suy nghĩ sâu hơn và chịu trách nhiệm rõ ràng hơn với từng điểm số. Giám khảo cần rèn luyện khả năng "định vị mức điểm" ngay từ đầu khi đọc bài, vừa tiết kiệm thời gian vừa đảm bảo nhất quán. Đặc biệt, những bài lạc đề hoặc sai bản chất vấn đề vẫn phải bị trừ điểm nghiêm túc dù diễn đạt có trôi chảy.

Điểm thi tốt nghiệp THPT có giá trị thế nào trong xét tuyển ĐH?

Kỳ thi tốt nghiệp THPT 2026 vừa kết thúc, kết quả dự kiến được các sở GD-ĐT công bố vào ngày 1/7. Câu hỏi được nhiều thí sinh và phụ huynh quan tâm là điểm thi này có ý nghĩa như thế nào trong cuộc đua vào đại học.

Phụ thuộc hoàn toàn ở một số trường, chỉ là một thành tố ở trường khác

Theo tiến sĩ Phạm Tấn Hạ, cố vấn Tuyển sinh và đào tạo Trường ĐH Khoa học xã hội và nhân văn (ĐH Quốc gia TP.HCM), với những trường chỉ xét tuyển bằng một phương thức duy nhất dựa trên điểm thi tốt nghiệp THPT - như Trường ĐH Y dược TP.HCM, Trường ĐH Y khoa Phạm Ngọc Thạch - điểm chuẩn phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả kỳ thi này. Còn với các trường áp dụng phương thức tổng hợp, điểm thi tốt nghiệp chỉ chiếm một trọng số nhất định.

Tại các trường thuộc hệ thống ĐH Quốc gia TP.HCM, tỷ trọng điểm thi tốt nghiệp THPT trong tổng điểm xét tuyển có sự khác biệt đáng kể: Trường ĐH Bách khoa chiếm 20%, Trường ĐH Khoa học sức khỏe chiếm 30%, Trường ĐH Công nghệ thông tin chiếm 47,5%.

"Dù trọng số cao hay thấp, thí sinh đạt kết quả cao trong kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn có lợi thế hơn thí sinh có mức điểm thấp hơn trong cuộc đua xét tuyển vào ĐH", tiến sĩ Hạ nhận định.

Dự báo điểm chuẩn 2026 sẽ phân hóa mạnh

Tiến sĩ Phạm Hồng Danh, Hiệu trưởng Trường THPT Vĩnh Viễn (TP.HCM), cho rằng đề thi năm nay có một số môn giảm độ khó khoảng 20% so với năm trước - điển hình là môn toán - nhưng mức độ phân hóa vẫn được giữ. Điểm trung bình môn toán dự kiến chỉ nhích hơn năm trước khoảng 0,5 - 1 điểm. Các môn lý, hóa, sinh cơ bản giữ ổn định về độ khó; riêng môn giáo dục kinh tế và pháp luật có xu hướng khó hơn so với năm 2025.

Nhìn tổng thể, điểm chuẩn xét tuyển ĐH được dự báo sẽ tăng ở nhiều mức khác nhau tùy tổ hợp:

• Tổ hợp toán - văn - tiếng Anh (D01): có thể tăng tới 2 điểm.
• Tổ hợp toán - lý - hóa (A00): có thể tăng khoảng 1 điểm.
• Tổ hợp toán - hóa - sinh (B00): tăng trong phạm vi 0,5 - 1 điểm.

Tiến sĩ Nguyễn Quốc Anh, Phó hiệu trưởng Trường ĐH Công nghệ TP.HCM, nhận định điểm chuẩn năm 2026 sẽ không tăng hoặc giảm đồng loạt mà phân hóa mạnh theo từng nhóm ngành, từng trường và từng phương thức xét tuyển. Đề toán "dễ thở" hơn ở phần cơ bản khiến nhóm thí sinh đạt mức trung bình khá đông hơn, tạo áp lực cạnh tranh cao hơn ở các tổ hợp A00, A01, D01 và các ngành công nghệ, kinh tế, logistics, marketing, tài chính, quản trị.

Về môn ngữ văn, tiến sĩ Quốc Anh cho rằng đề thi theo hướng mở, hạn chế học tủ và văn mẫu, khiến phổ điểm có thể phân hóa rõ hơn. Các ngành có sức hút cao như truyền thông, quan hệ công chúng, ngôn ngữ, luật, tâm lý vẫn có thể giữ ổn định hoặc tăng nhẹ điểm chuẩn do nhu cầu đăng ký lớn.

Thạc sĩ Cù Xuân Tiến, Trưởng phòng Tuyển sinh và công tác sinh viên Trường ĐH Kinh tế - Luật (ĐH Quốc gia TP.HCM), đánh giá đề thi tốt nghiệp THPT 2026 nhìn chung không gây "sốc" như năm 2025, nhưng vẫn giữ định hướng phân hóa.

Tiến sĩ Quốc Anh cũng lưu ý thêm: "Ngoài đề thi, năm nay nhiều trường thay đổi cách sử dụng điểm thi tốt nghiệp THPT, kết hợp thêm học bạ, chứng chỉ ngoại ngữ, điểm đánh giá năng lực hoặc tiêu chí phụ. Điều này khiến điểm chuẩn theo phương thức điểm thi THPT có thể biến động khác nhau giữa các trường. Trường nào dành chỉ tiêu THPT ít hơn, ngành lại có nhiều thí sinh đăng ký thì điểm chuẩn có thể nhích lên; ngược lại, nếu nguồn tuyển phân tán sang nhiều phương thức khác, điểm chuẩn có thể ổn định".

Theo Thanh Nien Giao duc, Thanh Nien

Theo Thanh Niên, VnExpress