IMF hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu 2026 xuống 3% vì chiến tranh Trung Đông

IMF lần thứ hai hạ dự báo tăng trưởng toàn cầu trong năm 2026

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) vừa công bố báo cáo World Economic Outlook Update: Global Economy in Crosscurrents of War and Technology vào tháng 7/2026, trong đó hạ dự báo tăng trưởng kinh tế thế giới xuống còn 3,0% trong năm nay - mức thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 3,5% ghi nhận trong giai đoạn 2024-2025. Đây là lần thứ hai trong năm nay IMF điều chỉnh giảm triển vọng toàn cầu, sau khi đã cắt giảm từ 3,1% trong báo cáo tháng 4.

Theo IMF, nền kinh tế thế giới đang chịu tác động từ hai lực lượng kéo ngược chiều nhau: một bên là "hậu quả kéo dài" của cú sốc năng lượng xuất phát từ cuộc chiến ở Trung Đông, bên kia là làn sóng đầu tư công nghệ do trí tuệ nhân tạo (AI) dẫn dắt. "Triển vọng toàn cầu đang được định hình bởi hai lực lượng mạnh mẽ kéo ngược chiều: những tác động kéo dài của cú sốc năng lượng từ cuộc chiến ở Trung Đông và bùng nổ đầu tư công nghệ", bà Petya Koeva Brooks, Phó Giám đốc bộ phận nghiên cứu của IMF, phát biểu tại họp báo công bố báo cáo.

Tăng trưởng được dự báo phục hồi lên 3,4% vào năm 2027, song vẫn thấp hơn mức bình quân của hai năm trước đó. IMF cũng cảnh báo rủi ro đối với triển vọng toàn cầu vẫn nghiêng về phía tiêu cực, với nguy cơ chính đến từ leo thang xung đột ở Trung Đông, phân mảnh thương mại, gián đoạn chuỗi cung ứng, và khả năng điều chỉnh kỳ vọng tăng trưởng trong lĩnh vực công nghệ AI.

Xung đột tại eo biển Hormuz làm gián đoạn năng lượng và thương mại

Tâm điểm của sự bất ổn hiện nay là eo biển Hormuz - tuyến đường từng đảm bảo khoảng 1/5 lượng dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) giao dịch toàn cầu trước khi xung đột nổ ra. Số chuyến tàu qua lại eo biển này hiện chỉ còn khoảng 41 lượt mỗi ngày, so với mức khoảng 130 lượt trước chiến tranh - một sự sụt giảm mang tính hủy diệt với thương mại năng lượng quốc tế.

Báo cáo của IMF được xây dựng dựa trên kịch bản eo biển Hormuz bắt đầu mở cửa trở lại từ giữa tháng 7, với điều kiện trở về trạng thái "trước chiến tranh" vào tháng 3. Tuy nhiên, diễn biến thực tế đang đặt ra thách thức cho giả định này: Mỹ vừa nối lại các đợt không kích Iran sau khi ba tàu thương mại bị tấn công tại eo biển Hormuz, khiến Tổng thống Donald Trump tuyên bố thỏa thuận ngừng bắn Mỹ - Iran "đã kết thúc". Giá dầu Brent phản ứng ngay lập tức, tăng tới 7% và có lúc vượt mốc 79 USD/thùng sau phát biểu của ông Trump và các đợt không kích tiếp theo.

Nhà phân tích thị trường Fabien Yip của IG tại Sydney nhận định: "Việc giá dầu trở lại gần mức trước chiến tranh cho thấy thị trường đang kỳ vọng vào kịch bản tốt nhất, dù nó chỉ dựa trên một biên bản ghi nhớ cấp cao. Đợt leo thang tuần này là lời nhắc nhở về sự mong manh của giả định đó."

Lạm phát tăng, bức tranh khác nhau giữa các nhóm nước

Cú sốc năng lượng đang đẩy lạm phát toàn cầu leo thang. IMF dự báo lạm phát thế giới tăng từ 4,1% năm 2025 lên 4,7% năm 2026 trước khi hạ nhiệt xuống 3,9% vào năm 2027. Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) cũng có đánh giá tương tự khi dự báo lạm phát khu vực châu Á đạt 4,3% năm 2026, giảm từ mức 5,2% trong dự báo tháng 4 khi giá dầu và điều kiện cung ứng dần ổn định, song vẫn cao hơn mức dự báo gốc 3,6%.

Tác động kinh tế của xung đột và biến động năng lượng không đồng đều giữa các quốc gia. Những nước xuất khẩu năng lượng đang hưởng lợi từ giá hàng hóa tăng cao. Các nền kinh tế tích hợp sâu vào chuỗi giá trị công nghệ, đặc biệt là những nước có nhu cầu bán dẫn lớn nhờ làn sóng AI như Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản và Singapore, cũng duy trì được đà tăng trưởng khá dù phải nhập khẩu năng lượng. Ngược lại, các nước nhập khẩu năng lượng mà chưa tham gia sâu vào chuỗi công nghệ sẽ đối mặt với áp lực suy giảm lớn hơn.

ADB dự báo tăng trưởng châu Á đạt 4,9% năm 2026, cải thiện so với mức 4,7% ước tính trong bản cập nhật đặc biệt trước đó, nhưng vẫn thấp hơn dự báo 5,1% trong báo cáo tháng 4. Kinh tế trưởng ADB Albert Park nhận định: "Chúng tôi nhìn chung lạc quan về làn sóng AI. Về lâu dài, chúng ta nên kỳ vọng thấy tăng trưởng năng suất cao hơn ở các nền kinh tế bắt đầu áp dụng AI rộng rãi hơn." Tuy nhiên, ông cũng cảnh báo lợi ích từ AI sẽ không đồng đều, với những quốc gia thiếu năng lực số có nguy cơ tụt lại phía sau.

Vị trí các nền kinh tế lớn: Mỹ dẫn đầu, Trung Quốc và châu Á phân hóa

Trong nhóm các nền kinh tế phát triển lớn, Mỹ được IMF dự báo tăng trưởng nhanh nhất với mức 2,3% GDP năm 2026. Các nền kinh tế còn lại tăng trưởng khiêm tốn hơn đáng kể: Eurozone 0,9%, Anh 1,0%, Canada 1,1%, và Nhật Bản chỉ 0,6%. Trung Quốc, được xếp vào nhóm thị trường mới nổi, được dự báo tăng trưởng 4,6%.

Tại Đông Nam Á, bức tranh tăng trưởng có sự phân hóa rõ rệt. Việt Nam dẫn đầu khu vực với dự báo tăng trưởng 7,5% năm 2026 - cao nhất trong số các nền kinh tế được IMF nhắc đến trong khu vực. Ấn Độ đứng thứ hai với 6,4%. Indonesia duy trì dự báo 5,0% năm 2026 và 5,1% năm 2027, cao hơn mức bình quân toàn cầu và vượt trội so với Thái Lan (1,9%) và Philippines (3,9%). Nhóm ASEAN-5 gồm Indonesia, Malaysia, Philippines, Singapore và Thái Lan được dự báo tăng trưởng bình quân 4,1% năm 2026 và 4,3% năm 2027.

Riêng Campuchia ghi nhận sự bất đồng đáng chú ý: IMF hạ dự báo tăng trưởng của nước này xuống chỉ còn 3% năm 2026, giảm mạnh từ 5,3% năm 2025. Tuy nhiên, Bộ Kinh tế và Tài chính Campuchia không đồng tình với đánh giá này, vẫn tin tưởng tăng trưởng sẽ đạt 4,2% dựa trên các yếu tố nội tại.

Triển vọng có thể cải thiện nếu căng thẳng hạ nhiệt

Dù bức tranh hiện tại còn nhiều thách thức, IMF và ADB đều chỉ ra những yếu tố có thể giúp triển vọng kinh tế tốt hơn so với dự báo. Nếu giá năng lượng hạ nhiệt nhanh hơn kỳ vọng, đầu tư AI vượt trội so với ước tính, các rào cản thương mại được nới lỏng, và cải cách cơ cấu phát huy tác dụng, đà tăng trưởng trung hạn toàn cầu có thể được củng cố đáng kể.

ADB cũng khuyến nghị các chính phủ tránh sử dụng trợ cấp nhiên liệu hóa thạch để cải thiện khả năng chống chịu tài khóa, đồng thời duy trì các động lực tiết kiệm năng lượng. Thay vào đó, các biện pháp bảo vệ hộ gia đình dễ bị tổn thương nên được thiết kế có mục tiêu rõ ràng và mang tính tạm thời, tránh gây áp lực lên ngân sách quốc gia trong dài hạn.

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn VN247.