Hội Báo toàn quốc 2026: Bản quyền báo chí và thách thức kỷ nguyên AI

Hội Báo toàn quốc năm 2026 đã chính thức khai mạc vào chiều 19.6 tại Trung tâm hội nghị và biểu diễn TP.Hải Phòng, với chủ đề "Báo chí Việt Nam - Trung thành, Sáng tạo, Trách nhiệm trong kỷ nguyên mới". Trong hai ngày diễn ra sự kiện, nhiều vấn đề cốt lõi của nghề báo trong kỷ nguyên số đã được đặt lên bàn nghị sự, trong đó nổi bật nhất là cuộc chiến bảo vệ bản quyền trước sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI).

Khai mạc Hội Báo 2026: Làm chủ công nghệ, giữ vững bản lĩnh

Phát biểu chỉ đạo tại lễ khai mạc, ông Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, đánh giá báo chí Việt Nam đã chuyển mình đáng kể trong thời gian qua: các cơ quan báo chí quyết liệt tinh gọn bộ máy, đẩy mạnh chuyển đổi số, hướng đến mô hình hoạt động thông minh và hiệu quả hơn.

Ông Trịnh Văn Quyết yêu cầu các cơ quan báo chí kiên định nguyên tắc "nội dung là cốt lõi, công nghệ là công cụ". Theo ông, mỗi tờ báo sau khi tinh gọn phải là một pháo đài bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đồng thời chủ động ứng dụng AI và công nghệ hiện đại theo Nghị quyết 57 để làm chủ dòng chảy thông tin trên không gian mạng.

"Trí tuệ nhân tạo có thể viết được câu chữ, nhưng không thể viết thay bản lĩnh chính trị, lương tri và trái tim của người làm báo cách mạng", Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương nhấn mạnh.

Ông Trịnh Văn Quyết cũng đặt ra mục tiêu dài hạn: đội ngũ báo chí cần vững bước đến hai cột mốc lịch sử là 100 năm thành lập Đảng (2030) và 100 năm thành lập nước (2045).

Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam Lê Quốc Minh, trong phát biểu khai mạc, khẳng định ba từ khóa "Trung thành - Sáng tạo - Trách nhiệm" bao hàm trọn vẹn sứ mệnh cốt lõi của người làm báo thời đại mới. Hội Báo toàn quốc 2026 có sự tham gia của 66 đơn vị với 87 gian trưng bày, trong đó điểm nhấn là khu trưng bày trung tâm của Bảo tàng Báo chí Việt Nam và trưng bày ngoài trời "Báo chí và dòng chảy văn hóa Việt Nam" kéo dài gần 150 m.

Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bức tranh đáng lo ngại

Sáng 20.6, trong khuôn khổ Diễn đàn Báo chí toàn quốc 2026, phiên thảo luận số 4 với chủ đề "Bản quyền báo chí trong kỷ nguyên AI: Bảo vệ giá trị của nghề báo" đã thu hút đông đảo nhà quản lý và lãnh đạo các cơ quan báo chí. Đây được xem là một trong những phiên thảo luận quan trọng nhất, phản ánh mối lo ngại ngày càng lớn về tình trạng chất xám báo chí bị xâm phạm trên môi trường số.

Ông Lê Quốc Minh chỉ ra rằng vi phạm bản quyền ngày nay đã trở nên tinh vi hơn nhiều so với trước. Từ hành vi sao chép thủ công đơn giản, giờ đây vi phạm đã leo thang thành việc "xào nấu" tin tức trên mạng xã hội và đặc biệt là AI tự động thu thập dữ liệu khổng lồ từ các trang báo để huấn luyện hệ thống mà không chia sẻ bất kỳ quyền lợi nào với đơn vị sở hữu nội dung.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, ông Minh dẫn bài học từ Australia, quốc gia đã thành công trong đàm phán thu phí với các nền tảng công nghệ, để cho thấy Việt Nam cần những bước đi cẩn trọng nhưng dứt khoát. Ông kêu gọi: "Nếu không bảo vệ được bản quyền, chắc chắn báo chí sẽ gặp khó khăn vô cùng. Một chương trình dù là văn bản, dù là một bức hình, dù là phát thanh hay truyền hình, dù là một video chúng ta cũng phải bảo vệ bản quyền bằng được".

70% doanh thu quảng cáo chảy sang nền tảng nước ngoài

Bà Đặng Thị Phương Thảo, Phó cục trưởng Cục Báo chí (Bộ VH-TT-DL), đưa ra những con số phác họa rõ nét áp lực mà hệ sinh thái báo chí đang đối mặt: 70% doanh thu quảng cáo hiện đang chảy vào túi các nền tảng xuyên biên giới, trong khi hơn 700 cơ quan báo chí chính thống phải cạnh tranh gay gắt cho phần thị phần còn lại. Song song đó, 70% công chúng hiện tiếp cận tin tức qua mạng xã hội thay vì truy cập trực tiếp vào báo điện tử.

Bà Thảo chỉ ra bốn nhóm vi phạm bản quyền phổ biến trong kỷ nguyên AI, bao gồm: sao chép nguyên văn; "xào nấu" câu chữ để né tránh phát hiện; vi phạm bản quyền hình ảnh và video; và AI thu thập dữ liệu trái phép. Mô tả thực trạng, bà Thảo cho biết: "Một bài điều tra mà anh em phóng viên phải lặn lội, dấn thân, nằm vùng hàng tháng trời, nhưng vừa đăng lên mạng chỉ 1 phút sau đã bị sao chép toàn bộ, đẩy lên các hệ thống khác mà không có bất kỳ một lời xin phép nào".

Dù khung pháp lý Việt Nam về cơ bản đã đáp ứng tiêu chuẩn, bà Thảo nhận định các chế tài thực thi vẫn chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ. Bà kiến nghị sớm thành lập cơ quan quản lý tập thể về quyền báo chí, xây dựng cơ chế đàm phán chia sẻ doanh thu và triển khai công nghệ giám sát thông minh.

Đề xuất mô hình mới: Từ bán "tin tức" sang bán "tri thức"

Ông Nguyễn Quang Đồng, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Phát triển truyền thông (IPS), đề xuất hướng tiếp cận hoàn toàn mới: thay vì chỉ tập trung ngăn chặn vi phạm, báo chí cần chủ động tái định giá toàn bộ chuỗi tài sản tri thức của mình.

Ông Đồng lập luận rằng trong kỷ nguyên AI, mô hình tiếp nhận thông tin đang chuyển dịch từ "đọc nội dung" sang "truy vấn và trả lời". Lợi thế cạnh tranh thực sự của báo chí nằm ở kho dữ liệu tri thức chuyên sâu, có kiểm chứng mà AI tạo sinh không thể thay thế. Từ đây, các tòa soạn có thể phát triển mô hình trả lời tự động dựa trên dữ liệu nội bộ đã qua kiểm chứng (RAG) và chuyển đổi mô hình doanh thu từ quảng cáo truyền thống sang bán "AI Token" cho mỗi lượt truy vấn.

Ông Đồng minh họa bằng hình ảnh dễ hiểu: "Tri thức của chúng ta giống như quả dừa. Chúng ta hiện chỉ bán mỗi quả dừa là bài báo cuối cùng. Nhưng thân dừa, lá dừa, hoa dừa cũng làm ra sản phẩm cơ mà? Phải phân rã sản phẩm ra để bán". Theo ông, toàn bộ chuỗi giá trị từ ý tưởng, dữ liệu thô, đến băng ghi âm phỏng vấn chuyên gia đều là tài sản trí tuệ cần được khai thác thương mại.

Theo Thanh Niên, Dân Trí, Tuổi Trẻ