Những điểm chính
- Hộ dân làm khung sắt cố định và mái che vươn ra lối đi chung của hẻm cụt bị coi là vi phạm Luật Xây dựng 2014 sửa đổi và Điều 174 Bộ luật Dân sự 2015.
- Mái che cố định nhô ra không gian công cộng thường không được cấp phép; phần kiến trúc cố định từ độ cao 3,5m chỉ được nhô ra tối đa 0,9m đến 1,4m theo lộ giới.
- Luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn Luật sư TP.HCM) khẳng định phương án tối ưu là tháo dỡ hoàn toàn cả khung sắt lẫn mái che di động, không chỉ tháo khung.
- Hòa giải tại UBND cấp xã là thủ tục bắt buộc trước khi khởi kiện ra tòa, với thời hạn hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đơn.
Trong các khu dân cư đông đúc tại đô thị, tình trạng nhà ở lấn chiếm không gian chung - từ vỉa hè đến lối đi hẻm - vẫn là vấn đề gây tranh cãi và ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của nhiều hộ gia đình lân cận. Một trong những dạng vi phạm phổ biến là lắp đặt khung sắt, mái che vươn ra ngoài ranh giới mặt tiền, lấn sang khoảng không phía trên lối đi chung. Vậy pháp luật quy định như thế nào về hành vi này, và người dân có thể làm gì khi quyền lợi bị xâm phạm?
Tình huống thực tế: Khung sắt và mái che lấn ra hẻm cụt
Trường hợp được luật sư tư vấn liên quan đến một hộ dân trong hẻm cụt, bề rộng chỉ đủ cho hai xe máy tránh nhau. Hộ này ban đầu cơi nới ban công, làm khung sắt cố định vươn ra trước nhà và lắp mái tôn. Sau khi có phản ánh, họ đã tháo dỡ phần ban công nhưng vẫn giữ lại khung sắt có mái che cố định phía trên, đồng thời lắp thêm mái che di động phía dưới và bạt che hai bên.
Điểm đáng chú ý là phần khung sắt và mái che này vượt ra ngoài phạm vi mặt tiền nhà, nằm trong khoảng không phía trên lối đi chung của hẻm. Nước mưa từ mái che cũng chảy thẳng xuống lối đi chung thay vì được dẫn vào hệ thống thoát nước riêng của nhà. Đây là dạng vi phạm không chỉ ảnh hưởng đến không gian đi lại mà còn tiềm ẩn rủi ro về an toàn phòng cháy chữa cháy và thoát hiểm.
Pháp luật nói gì về xây dựng lấn chiếm không gian chung?
Theo luật sư Trần Minh Hùng (Đoàn Luật sư TP.HCM), Điều 174 Bộ luật Dân sự 2015 quy định rõ nghĩa vụ tôn trọng quy tắc xây dựng: khi xây dựng công trình, chủ sở hữu phải tuân theo pháp luật về xây dựng, bảo đảm an toàn, không được xây vượt quá độ cao, khoảng cách theo quy định và không được xâm phạm đến quyền, lợi ích hợp pháp của chủ sở hữu bất động sản liền kề và xung quanh.
Luật Xây dựng 2014 (đã sửa đổi) cũng quy định mặt tiền nhà ở khu vực đô thị phải tuân thủ nghiêm ngặt chỉ giới xây dựng và chỉ giới đường đỏ. Cụ thể, có ba yếu tố khiến việc làm mái che vươn ra hẻm chung bị coi là vi phạm:
- Tính cố định: Cơ quan quản lý đô thị thường yêu cầu sử dụng mái che di động (có thể kéo ra, thu vào) thay vì mái che cố định để không phá vỡ kiến trúc quy hoạch. Mái cố định nhô ra không gian công cộng thường không được cấp phép.
- Vi phạm không gian theo chiều cao: Các phần kiến trúc cố định nhô ra như ô văng, mái hiên - từ độ cao 3,5m trở lên - chỉ được phép nhô ra một khoảng giới hạn theo chiều rộng lộ giới (thường từ 0,9m đến 1,4m) và không được che chắn kín tạo thành buồng hay phòng.
- Lấn chiếm không gian công cộng: Nếu khung sắt và mái che vươn quá giới hạn cho phép hoặc lấn chiếm toàn bộ khoảng không vỉa hè, lối đi chung, hành vi này sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính và buộc tháo dỡ.
Chỉ tháo khung, giữ mái di động - có được không?
Một câu hỏi thực tế đặt ra là nếu chính quyền phường yêu cầu tháo dỡ khung sắt nhưng cho phép giữ lại mái che di động thì có xử lý đúng pháp luật không. Luật sư Trần Minh Hùng cho rằng cách xử lý này là không phù hợp.
Lý do là nếu toàn bộ mái che - kể cả khi kéo ra - vẫn lấn chiếm khoảng không của hẻm, thì việc tồn tại của nó sẽ ảnh hưởng đến giao thông, thoát hiểm và phòng cháy chữa cháy. Chỉ tháo khung mà vẫn giữ mái để tiếp tục sử dụng không bảo đảm xử lý dứt điểm hành vi vi phạm. Do đó, phương án tối ưu và an toàn nhất là tháo dỡ hoàn toàn cả khung sắt lẫn mái che di động.
Người dân có thể làm gì nếu không đồng ý với cách xử lý của phường?
Khi không đồng ý với kết quả xử lý của chính quyền cấp phường, người dân có thể theo hai hướng tùy tính chất tranh chấp.
Với tranh chấp liên quan đến quyền sử dụng đất và không gian dân sự, bước đầu tiên là yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã, phường - đây là thủ tục bắt buộc trước khi khởi kiện. Thời hạn hòa giải không quá 30 ngày kể từ ngày nhận đơn. Nếu hòa giải không thành, người dân có thể nộp đơn khởi kiện ra tòa án hoặc yêu cầu UBND cấp tỉnh giải quyết.
Trong các tình huống liên quan đến xây dựng trái phép và lấn chiếm không gian công cộng, việc ghi nhận hiện trạng (chụp ảnh, đo đạc) và phản ánh có hồ sơ đầy đủ đến cơ quan chức năng là bước quan trọng để bảo vệ quyền lợi của các hộ dân bị ảnh hưởng.
Câu hỏi thường gặp
Làm mái che vươn ra hẻm chung có vi phạm pháp luật không?
Có. Theo Luật Xây dựng 2014 sửa đổi và Điều 174 Bộ luật Dân sự 2015, mọi công trình vượt quá chỉ giới xây dựng, lấn chiếm không gian lối đi chung đều là hành vi trái pháp luật, có thể bị xử phạt hành chính và buộc tháo dỡ.
Mái che di động có được phép vươn ra hẻm không?
Không, nếu toàn bộ mái che - kể cả khi kéo ra - vẫn lấn chiếm khoảng không của hẻm và ảnh hưởng đến giao thông, thoát hiểm hoặc phòng cháy chữa cháy. Luật sư Trần Minh Hùng cho rằng phương án tối ưu là tháo dỡ hết cả khung lẫn mái che di động.
Kiến trúc cố định nhô ra đường được phép nhô tối đa bao nhiêu?
Theo quy định, phần kiến trúc cố định nhô ra như ô văng, mái hiên từ độ cao 3,5m trở lên chỉ được nhô ra khoảng từ 0,9m đến 1,4m theo chiều rộng lộ giới và không được che chắn kín tạo thành buồng hay phòng.
Nếu không đồng ý với xử lý của phường, người dân phải làm gì?
Người dân có thể yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã, phường (thủ tục bắt buộc, thời hạn tối đa 30 ngày). Nếu hòa giải không thành, có thể khởi kiện ra tòa án hoặc đề nghị UBND cấp tỉnh giải quyết.
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn VN247.
