Quế Trà Leng - "Cao sơn ngọc quế" và bài toán nâng tầm đặc sản vùng cao Đà Nẵng

Nằm ở phía tây thành phố Đà Nẵng, xã Trà Leng - vùng đất từng thuộc huyện Nam Trà My (Quảng Nam) - được mệnh danh là "cao sơn ngọc quế" với những cánh rừng quế trải dài bất tận. Nơi đây lưu giữ những cây quế cổ thụ hàng chục đến trăm năm tuổi, là tài sản vô giá mà nhiều thế hệ người dân bản địa dày công gìn giữ.

Vùng quế cổ thụ độc nhất vô nhị

Dọc hai bên tuyến đường dẫn vào trung tâm xã Trà Leng, những vườn quế xanh mướt hiện ra với mật độ dày đặc. Đặc biệt, không ít cây quế có đường kính gần 50cm, là minh chứng cho hàng chục năm sinh trưởng trên vùng đất núi cao. Theo người dân địa phương, đây là những cây quế "gốc" được bảo tồn riêng biệt - không khai thác vỏ mà chỉ thu hạt làm giống để nhân rộng cho các vườn trồng đại trà.

Ông Hồ Văn Lâm (50 tuổi, xã Trà Leng) cho biết quế là cây trồng gắn bó mật thiết với đời sống của người dân bản địa qua nhiều thế hệ, đóng vai trò then chốt trong công cuộc xóa đói giảm nghèo. Ngoài vỏ quế, người dân còn tận dụng lá, thân gỗ để bán. "Hiện nay giá vỏ quế loại 1 khoảng 100.000 đồng/kg, người dân thu hoạch bán cho thương lái, các nhà máy", ông Lâm cho biết.

Sâu trong những cánh rừng già, cách trung tâm xã vài giờ đi bộ, còn tồn tại những quần thể quế cổ thụ mà phải hai người mới ôm hết gốc - di sản thiên nhiên được cộng đồng xem như "của để dành" cho thế hệ mai sau. Những cây quế này chỉ phục vụ duy nhất một mục đích: cung cấp hạt giống chất lượng cao cho người dân trong vùng.

Thương hiệu hàng đầu với chỉ dẫn địa lý từ năm 2011

Theo ông Châu Minh Nghĩa, Chủ tịch UBND xã Trà Leng, quế Trà My đã được cấp chỉ dẫn địa lý từ năm 2011, từ đó xây dựng được uy tín và chỗ đứng vững chắc trên thị trường trong nước. Giá trị cốt lõi của loại quế này không chỉ ở sản lượng mà còn ở hàm lượng tinh dầu cao, tính đặc hữu của vùng đất và bề dày văn hóa bản địa gắn liền với cây quế.

Hiện Trà Leng là vùng lõi sản xuất quế Trà My với tổng diện tích canh tác hơn 2.000ha, cho sản lượng hơn 150 tấn quế vỏ mỗi năm. Nhiều vườn quế đang ở độ tuổi 15-20 năm bước vào kỳ khai thác, mang lại nguồn thu nhập ổn định cho hộ dân địa phương.

Những nút thắt cần tháo gỡ

Dù sở hữu nhiều lợi thế tự nhiên và thương hiệu được công nhận, quế Trà Leng vẫn đang đối mặt với loạt rào cản kìm hãm sự phát triển. Ông Châu Minh Nghĩa chỉ ra một số vấn đề nổi cộm:

• Giá bán còn thấp, chưa tạo được sức cạnh tranh bền vững trên thị trường.
• Hệ thống giao thông và hạ tầng vận chuyển từ vùng sản xuất ra bên ngoài còn nhiều hạn chế.
• Chế biến sâu gần như chưa được đầu tư - sản phẩm chủ yếu dừng ở dạng vỏ thô, thân và cành lá chưa được tận dụng hiệu quả.

Để khắc phục thực trạng trên, địa phương đang triển khai kế hoạch vận động người dân mở rộng diện tích trồng theo hướng chuyên canh tập trung, đồng thời xúc tiến thu hút đầu tư vào máy móc chế biến tinh dầu và bột quế nhằm tăng giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Mục tiêu 10.000ha và Lễ hội Hương quế đầu tiên

Thành phố Đà Nẵng đặt kỳ vọng lớn vào quế Trà My, với mục tiêu quy hoạch vùng trồng đạt khoảng 10.000ha vào năm 2030. Nếu được tổ chức theo chuỗi giá trị đồng bộ, đây sẽ là quy mô đủ sức cạnh tranh để hình thành vùng dược liệu trọng điểm của khu vực miền núi phía tây thành phố.

Một tín hiệu đáng chú ý là UBND xã Trà Leng sẽ tổ chức Lễ hội Hương quế Trà Leng lần thứ I vào hai ngày 4 và 5-7. Sự kiện hướng đến mục tiêu quảng bá rộng rãi thương hiệu quế Trà Leng, tạo cầu nối giữa người trồng với doanh nghiệp, hợp tác xã và các đơn vị thu mua chế biến. Đây cũng là bước đi nhằm gắn kết chuỗi giá trị quế với tiềm năng du lịch, thương mại và sinh kế bền vững của vùng đất núi rừng phía tây Đà Nẵng.

Theo Tuổi Trẻ