Mỹ triệu tập phóng viên New York Times ra hầu tòa vì đưa tin về Air Force One mới

Lệnh triệu tập bất ngờ tại nhà riêng phóng viên

Tờ New York Times hôm 11/7 cho biết Bộ Tư pháp Mỹ đã phát lệnh triệu tập nhiều phóng viên của tờ báo này ra hầu trước đại bồi thẩm đoàn liên bang tại Manhattan vào thứ Tư tuần tới. Các lệnh này được ký bởi Jay Clayton, công tố viên liên bang tại Manhattan, và trong một số trường hợp do đặc vụ liên bang trực tiếp đến tận nhà riêng để trao tận tay.

Các phóng viên nhận lệnh triệu tập gồm Julian E. Barnes, Eric Lipton, Tyler Pager và Eric Schmitt - những người đứng sau hai bài điều tra đăng vào thứ Tư và thứ Năm tuần trước về những lo ngại an ninh xung quanh chiếc Boeing 747-8 được Qatar tặng cho Tổng thống Donald Trump. Lệnh triệu tập không nêu cụ thể tội danh, chỉ yêu cầu các phóng viên phải làm chứng "liên quan đến cáo buộc vi phạm luật hình sự liên bang".

New York Times mô tả đây là "sự leo thang phi thường trong nỗ lực đe dọa và áp lực các tổ chức báo chí độc lập" của chính quyền Trump. David McCraw, luật sư trưởng của tòa soạn, tuyên bố: "Sự hiện diện của các đặc vụ liên bang trước cửa nhà các phóng viên phải làm bất kỳ người Mỹ nào tin vào Hiến pháp và tự do báo chí phải rùng mình. Hành động trắng trợn này không thể được hiểu là gì khác ngoài nỗ lực ngăn chặn công chúng biết điều gì đang xảy ra trong đất nước, bằng cách hăm dọa các nhà báo."

Trước khi bài báo ngày thứ Tư được đăng, một quan chức cấp cao của FBI đã liên hệ với một phóng viên và một biên tập viên cấp cao của tờ Times để yêu cầu dừng đăng bài, với lý do an ninh quốc gia. Vị quan chức này không giải thích rõ lý do và còn đề nghị tòa soạn tiết lộ danh tính nguồn tin. Times từ chối cả hai yêu cầu.

Chuyên cơ Qatar và bài báo châm ngòi tranh cãi

Sự việc bắt nguồn từ hai bài điều tra của New York Times về chiếc Air Force One mới - chiếc Boeing 747-8 trị giá hàng trăm triệu đô la do Qatar tặng và được chính phủ Mỹ bỏ thêm 400 triệu USD để nâng cấp, trang bị lại. Chiếc máy bay này chính thức đi vào hoạt động tuần trước và được Tổng thống Trump giới thiệu như biểu tượng hiện đại hóa của nền tổng thống Mỹ.

Bài báo thứ nhất đăng thứ Tư tiết lộ rằng khi rời Thổ Nhĩ Kỳ sau hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara, Tổng thống Trump đã không bay trên chiếc Air Force One mới mà sử dụng máy bay cũ hơn theo đề nghị của Mật vụ Mỹ. Sang thứ Năm, Times tiếp tục đăng bài cho biết lý do: chiếc Boeing 747-8 của Qatar thiếu một số tính năng an ninh tiên tiến so với máy bay cũ, trong đó có hệ thống phòng thủ chống tên lửa. Đáng chú ý, bối cảnh diễn ra vào thời điểm lệnh ngừng bắn mong manh với Iran vừa sụp đổ, Mỹ tấn công Iran và Tehran trả đũa các quốc gia Ả Rập vùng Vịnh.

Trump phủ nhận những thông tin này trên Truth Social, cho rằng chiếc máy bay mới được điều đến căn cứ RAF Mildenhall ở Anh để các binh sĩ Mỹ đóng quân tại đây có cơ hội tham quan. Tuy nhiên, khi được các phóng viên đi cùng trên chuyên cơ hỏi về mối đe dọa từ Iran, ông trả lời: "Tôi bị đe dọa mọi lúc. Tôi là số một trong danh sách của họ." Các phóng viên trên chuyến bay hôm đó cũng được yêu cầu phải kéo rèm cửa sổ xuống - một quy định thường chỉ áp dụng ở các vùng chiến sự.

Bộ Tư pháp nói "nhà báo không phải mục tiêu"

Người phát ngôn Bộ Tư pháp không xác nhận cũng không phủ nhận sự tồn tại của các lệnh triệu tập, nhưng tuyên bố rằng chính quyền không nhắm vào các phóng viên mà đang điều tra những ai rò rỉ thông tin mật. "Để nói thẳng, các phóng viên không phải là mục tiêu - những người làm việc trong chính phủ liên bang và cho rằng họ có quyền rò rỉ thông tin mật ảnh hưởng đến an ninh quốc gia mới là mục tiêu," Bộ Tư pháp nhấn mạnh. "Chúng tôi sẽ không bỏ qua luật pháp."

Các lệnh triệu tập được ban hành sau cuộc họp tại Nhà Trắng hôm thứ Sáu giữa Giám đốc FBI Kash Patel cùng các quan chức Bộ Tư pháp. Nhà Trắng chuyển mọi câu hỏi sang Bộ Tư pháp.

Jay Clayton, công tố viên ký lệnh triệu tập, vừa được Trump đề cử làm Giám đốc Văn phòng Giám đốc Tình báo Quốc gia (ODNI) và sẽ ra điều trần trước Ủy ban Tình báo Thượng viện vào thứ Tư tới - cùng ngày các phóng viên được triệu tập hầu tòa.

Làn sóng phản đối từ giới bảo vệ tự do báo chí

Các tổ chức bảo vệ quyền tự do báo chí lên tiếng mạnh mẽ. Câu lạc bộ Báo chí Quốc gia (National Press Club) kêu gọi Bộ Tư pháp "lập tức" rút lại các lệnh triệu tập. "Khi đặc vụ liên bang đến nhà phóng viên mang theo lệnh triệu tập, đó không phải là hoạt động thực thi pháp luật thông thường. Đó là một cuộc tấn công phi thường vào tự do báo chí, đánh thẳng vào trái tim của Tu chính án thứ Nhất," câu lạc bộ tuyên bố.

Stephen J. Adler, chủ tịch Ủy ban Phóng viên vì Tự do Báo chí (Reporters Committee for Freedom of the Press), phát biểu: "Khi quyền được biết của công chúng bị chà đạp như cách chính quyền Trump đang làm với các lệnh triệu tập nhằm vào New York Times, tất cả chúng ta đều chịu tổn hại không thể bù đắp, cũng như nền tự do mà quốc gia này được xây dựng trên đó." Tổ chức này cũng kêu gọi Ủy ban Tình báo Thượng viện yêu cầu Clayton giải trình về vụ việc tại phiên điều trần sắp tới.

Bruce D. Brown, chủ tịch Reporters Committee for Freedom of the Press, gọi đây là một nạn nhân mới trong "cuộc chiến chống báo chí" của Trump.

Một phần trong xu hướng đối đầu có hệ thống với báo chí

Đây không phải lần đầu tiên Bộ Tư pháp dưới thời Trump nhắm vào phóng viên. Đầu năm nay, cơ quan này từng phát lệnh triệu tập buộc các phóng viên của Washington Post và Wall Street Journal phải ra hầu tòa. Tuy nhiên, cả hai vụ đều bị rút lại sau khi hai tòa soạn đệ trình hồ sơ phản đối trong các văn kiện kín. Hồi tháng 1, FBI còn thực hiện bước đi bất thường là khám nhà riêng của phóng viên Hannah Natanson của Washington Post, tịch thu điện thoại, máy tính xách tay và đồng hồ thông minh - trong khuôn khổ điều tra một nhà thầu quốc phòng bị cáo buộc mang tài liệu mật về nhà.

New York Times hiện cũng đang là bên trong nhiều vụ kiện liên quan đến Trump. Năm ngoái, Trump kiện tờ báo này tội vu khống và cố tình phá hoại uy tín của ông. Ngược lại, Times đã kiện Bộ Quốc phòng sau khi Lầu Năm Góc hạn chế quyền tác nghiệp của phóng viên. Và ngay hôm thứ Sáu, Times đệ đơn phản kiện, cáo buộc lệnh triệu tập là hành động trả đũa nhằm vào tờ báo vì đưa tin về chính quyền Trump, đồng thời vi phạm quyền được bảo vệ theo Tu chính án thứ Nhất.

Sự kiện lần này được giới quan sát đánh giá là leo thang đáng kể nhất từ trước đến nay trong chiến dịch của chính quyền Trump nhằm kiểm soát thông tin và gây sức ép với báo chí độc lập.

Đối chiếu nguồn

Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 1/2 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận.

• CNA
• Rzeczpospolita
• La Nacion (AR)
• Clarin

Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn VN247.