Bối cảnh và lý do sửa đổi Luật Hoàng gia Nhật Bản
Ngày 17/7, Quốc hội Nhật Bản đã chính thức thông qua sửa đổi Luật Hoàng gia được ban hành năm 1947 nhằm bảo đảm sự tồn tại lâu dài của chế độ quân chủ cha truyền con nối lâu đời nhất thế giới vốn đang đứng trước thách thức về sự suy giảm số lượng thành viên hoàng gia. Theo luật hiện hành, chỉ những nam giới thuộc dòng dõi hoàng tộc qua nam giới mới có quyền kế vị ngai vàng, trong khi các thành viên nữ sẽ mất tư cách hoàng gia khi kết hôn với thường dân.
Hiện tại, Hoàng gia Nhật có 16 thành viên, gồm 5 nam và 11 nữ. Những người đủ điều kiện kế vị hiện là em trai của Nhật hoàng Naruhito, Thái tử Fumihito (60 tuổi), cháu trai là Hoàng tử Hisahito (19 tuổi), và chú ruột là Hoàng tử Hitachi (90 tuổi). Vấn đề kế vị trở nên cấp thiết khi số lượng nam kế vị rất hạn chế.
Những điểm thay đổi chính trong luật mới
Sửa đổi luật Hoàng gia Nhật Bản vừa được thông qua bao gồm hai thay đổi trọng yếu. Thứ nhất, cho phép gia đình Hoàng gia nhận con nuôi là nam giới từ 15 tuổi trở lên, thuộc dòng dõi nam của 11 nhánh hoàng tộc từng bị tước quyền hoàng gia năm 1947 dưới thời chiếm đóng của Mỹ sau Thế chiến II. Các nhánh này có tổ tiên chung cách đây khoảng 600 năm, là họ hàng xa cách 36 đến 38 bậc.
Điều kiện kế vị ngai vàng đối với con nuôi là không được trở thành hoàng đế trực tiếp, nhưng con trai thuộc dòng dõi nam của họ thì được quyền kế vị. Thứ hai, các thành viên nữ có thể giữ nguyên tước vị hoàng gia sau khi kết hôn với thường dân, dù chồng và con của họ không được tham gia hoàng tộc. Họ cũng sẽ được hưởng phụ cấp hàng năm tương đương khoảng 30,5 triệu yên Nhật (khoảng 242.000 USD) trong năm tài chính 2026.
Vấn đề nữ hoàng và kế vị theo dòng nữ vẫn gây tranh luận gay gắt
Mặc dù dư luận trong nước có tới 83% ủng hộ việc cho phép nữ hoàng, luật sửa đổi không mở rộng quyền kế vị cho nữ giới hoặc những người thuộc dòng dõi nữ của hoàng tộc. Tình trạng này được duy trì do áp lực từ các nhóm bảo thủ, đặc biệt trong liên minh cầm quyền do Thủ tướng Sanae Takaichi dẫn đầu, vốn muốn giữ truyền thống kế vị nam giới qua dòng cha.
Lịch sử Nhật Bản từng có tám nữ hoàng trải qua 10 triều đại, song tất cả đều thuộc dòng dõi hoàng tộc qua nam giới. Luật Hoàng gia được ban hành năm 1947 dưới thời chiếm đóng Mỹ đã xác định rõ ngai vàng chỉ được truyền cho nam nhi thuộc dòng cha, truyền thống này vẫn được giữ nguyên trong bản sửa đổi.
Quá trình và triển vọng cho các sửa đổi Luật Hoàng gia
Việc sửa đổi luật có được khởi đầu từ năm 2017 sau quyết định lịch sử về việc Nhật hoàng Akihito thoái vị. Sau đó, các cuộc đàm phán đa đảng được mở ra từ tháng 1/2022 nhưng tạm thời bế tắc vì tranh cãi về việc nhận con nuôi. Một bước đột phá xảy ra sau chiến thắng áp đảo của đảng Dân chủ Tự do do ông Takaichi đứng đầu vào tháng 2, giúp tái khởi động đàm phán và đi đến sự đồng thuận.
Luật mới cũng quy định đánh giá lại toàn bộ hệ thống kế vị mỗi 30 năm một lần để đảm bảo sự ổn định và sự phát triển của Hoàng gia Nhật Bản trong tương lai. Đây được xem là bước đi nhằm đáp ứng thực tế dân số hoàng gia suy giảm nhưng vẫn giữ nguyên các giá trị truyền thống lâu đời của Nhật Bản.
Những điều rút ra từ bài viết
- Quy định kế vị chỉ dành cho nam giới thuộc dòng dõi nam vẫn được duy trì trong luật mới.
- Phụ nữ hoàng gia được phép giữ tước vị khi kết hôn với thường dân nhưng chồng và con họ không thuộc hoàng gia.
- Cho phép nhận con nuôi nam giới từ 11 nhánh hoàng tộc từng bị tước quyền năm 1947 nhằm tăng số lượng thành viên nam.
- Luật sửa đổi sẽ được xem xét lại sau mỗi 30 năm nhằm thích nghi với thực tế thay đổi.
- Dù có sự phản đối từ phe bảo thủ, công luận Nhật Bản ủng hộ nữ hoàng nhưng luật chưa thay đổi theo hướng này.
Nguồn tham khảo
- Straits Times Asia - Explainer: What are the changes to Japan’s imperial family law?
- Mainichi English - Q&A: What are the changes to Japan's imperial family law?
- SCMP Asia - Japan changes rules to save shrinking monarchy, but bars female emperors
- Yomiuri Shimbun - Bill to Amend Japan’s Imperial House Law Enacted - The Japan News
- Mainichi English - Japan revises imperial law for sustainable system, keeps male-line throne
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 2/5 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận. 2 số liệu chỉ xuất hiện ở bản tổng hợp, cần đối chiếu thêm.
- Straits Times Asia
- Mainichi English
- SCMP Asia
- South China Morning Post
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn VN247.
