Những điểm chính
- Nguyên Giám đốc P-Lab (công ty con của PNJ) bị bắt giữ vì câu kết nhập lậu 28.000 viên kim cương, mài xóa mã GIA và cấp giấy kiểm định giả để bán cho khách hàng.
- PNJ mất hơn 6.000 tỷ đồng vốn hóa chỉ sau một tuần kể từ khi vụ việc bùng phát, cổ phiếu liên tục nằm sàn.
- Kim cương chiếm ước tính 33% doanh thu trang sức PNJ, tương đương khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm theo ước tính của SSI.
- Năm 2025, Việt Nam nhập khẩu 241,2 triệu USD kim cương theo số liệu Cục Hải quan, nhưng riêng từ Thái Lan và Hong Kong - hai nguồn cung PNJ công bố - chỉ đạt khoảng 10,7 triệu USD.
- Thị trường kim cương Việt Nam thiếu sàn giao dịch và cơ chế định giá thống nhất, người mua phụ thuộc hoàn toàn vào uy tín nơi bán và đơn vị kiểm định.
Chỉ trong vài tháng, thị trường kim cương Việt Nam chứng kiến một cơn chấn động chưa có tiền lệ: niềm tin của người tiêu dùng sụp đổ, cổ phiếu của đại gia trang sức lớn nhất cả nước liên tục nằm sàn, còn hàng loạt khách hàng bất an kéo nhau đi kiểm định những viên đá quý đã bỏ ra hàng trăm triệu đồng để mua. Tất cả bắt nguồn từ một vụ việc: nguyên Giám đốc Công ty Giám định PNJ (P-Lab) bị bắt giữ vì liên quan đến 28.000 viên kim cương nhập lậu.
Vụ P-Lab - cú sốc đánh thẳng vào lòng tin thị trường
Ông Đặng Ngọc Thảo, Giám đốc P-Lab - công ty con của PNJ chuyên về giám định kim cương - đã bị cơ quan chức năng bắt giữ để điều tra hành vi buôn lậu. Theo cơ quan điều tra, ông Thảo câu kết với các đối tượng để mua các viên kim cương có thông số sai lệch so với giấy kiểm định GIA (chứng chỉ đánh giá chất lượng kim cương uy tín hàng đầu thế giới) với giá rẻ rồi nhập lậu về Việt Nam. Sau đó, ông ta cho mài xóa mã số GIA được khắc trên viên đá, cấp giấy chứng nhận kiểm định mới mang thương hiệu P-Lab rồi đưa ra bán cho khách hàng để hưởng chênh lệch.
Điều khiến vụ việc trở nên đặc biệt nghiêm trọng chính là vị trí của người đứng đầu đơn vị bị cáo buộc. P-Lab vốn được thị trường xem là một địa chỉ kiểm định uy tín. Khi đơn vị được trao niềm tin để xác nhận chất lượng lại là nơi trực tiếp làm giả hồ sơ, cả hệ thống đảm bảo chất lượng của thị trường kim cương đứng trước câu hỏi không dễ trả lời.
Trên thực tế, vụ P-Lab không bùng phát trong chân không. Trước đó, một số người có sức ảnh hưởng trên mạng xã hội đã chia sẻ những trải nghiệm đáng thất vọng về nguồn gốc và chất lượng kim cương, châm ngòi cho làn sóng người dân đổ xô đưa trang sức đi kiểm định lại. Khi vụ bắt giữ ông Thảo xảy ra, làn sóng đó lập tức biến thành cơn khủng hoảng thật sự.
PNJ mất hơn 6.000 tỷ đồng vốn hóa, người tiêu dùng hoang mang
Hệ quả với PNJ là ngay lập tức và nặng nề. Chỉ sau một tuần "sóng gió", doanh nghiệp trang sức lớn nhất Việt Nam mất hơn 6.000 tỷ đồng vốn hóa khi cổ phiếu liên tục giảm sàn nhiều phiên liên tiếp. Ban lãnh đạo PNJ đã phải lên tiếng khẳng định công ty không liên quan đến 28.000 viên kim cương nhập lậu và chỉ nhập khẩu chính ngạch từ các nhà cung cấp tại Thái Lan và Hong Kong (Trung Quốc) với đầy đủ chứng từ. Vụ việc được xác định là trách nhiệm cá nhân của nguyên lãnh đạo P-Lab, không phản ánh hoạt động của tập đoàn. Song, những thông điệp đó vẫn chưa đủ để trấn an thị trường.
Về quy mô kinh doanh, PNJ là đơn vị có tầm ảnh hưởng rất lớn trong phân khúc này. Doanh thu công ty trong 5 năm gần nhất dao động từ 33.000 đến 38.000 tỷ đồng mỗi năm. Riêng mảng kim cương, theo ước tính của Công ty chứng khoán SSI, các sản phẩm liên quan đến kim cương chiếm 33% doanh thu trang sức của PNJ - tương đương khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm, bao gồm cả kim cương rời lẫn trang sức kim cương.
Lượng kim cương nguyên liệu PNJ sử dụng tăng mạnh qua các năm theo báo cáo thường niên: từ 52.137 carat năm 2020 lên 74.805 carat năm 2021 và đạt kỷ lục 146.298 carat năm 2022. Năm 2024, con số này ở mức 107.970 carat. Sang năm 2025, lượng kim cương gộp cùng đá quý và đá thường sử dụng làm nguyên liệu chế tác đã vượt 914.100 carat.
Khoảng cách nhập khẩu chính ngạch và bài toán minh bạch
Một góc khuất đáng chú ý của câu chuyện này là sự chênh lệch lớn giữa số liệu nhập khẩu kim cương chính ngạch toàn quốc với doanh thu thực tế của thị trường. Theo thống kê của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), năm 2025 Việt Nam nhập khẩu tổng cộng 241,2 triệu USD kim cương (tương đương hơn 6.200 tỷ đồng). Riêng từ hai thị trường mà PNJ công bố là nguồn cung chính - Hong Kong (Trung Quốc) và Thái Lan - tổng nhập khẩu của cả nước chỉ đạt khoảng 10,7 triệu USD, tương đương 275 tỷ đồng.
Con số này đặt ra câu hỏi: khoảng cách giữa lượng kim cương nhập khẩu chính ngạch toàn quốc và quy mô doanh thu thực tế của các doanh nghiệp trong ngành đến từ đâu? Về phía mình, đại diện PNJ không đưa ra bình luận khi được hỏi về vấn đề này. Sự im lặng đó, trong bối cảnh thị trường đang đặt câu hỏi về tính minh bạch, càng khiến người tiêu dùng và nhà đầu tư thêm phần bất an.
Người tiêu dùng bán kim cương vì hoang mang, không vì thiếu tiền
Trên thực địa, tác động của khủng hoảng hiện ra rõ nét qua hành vi của người tiêu dùng. Nhiều chủ sở hữu kim cương đang có ý định bán lại trang sức không phải vì áp lực tài chính, mà vì không còn chắc chắn về thứ mình đang cầm trong tay. Đại diện Tâm Luxury - một đơn vị kinh doanh kim cương - cho biết chưa bao giờ thị trường chịu khủng hoảng mạnh như vài tháng qua, với nhiều khách hàng tìm đến bán lại sản phẩm. "Họ bán kim cương vì cảm thấy hoang mang, không biết mình có đang thực sự sở hữu kim cương đạt chuẩn chất lượng hay không", đại diện doanh nghiệp này nói.
Về mặt pháp lý, khách hàng muốn bán lại kim cương cần lưu ý rằng các cửa hàng không có nghĩa vụ bắt buộc phải thu mua lại sản phẩm đã bán ra, trừ khi họ đã cam kết thu mua trong chính sách bán hàng. Quan hệ mua bán kim cương về bản chất là giao dịch dân sự tự nguyện, thuận mua vừa bán. Theo tư vấn của Luật sư Phạm Thanh Hữu (Đoàn luật sư TP HCM), nếu nghi ngờ sản phẩm là hàng giả, người mua nên mang đi kiểm định độc lập và nếu xác nhận là kim cương giả, cần tố giác ngay đến cơ quan công an để được bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
Những vấn đề cũ chưa giải quyết được của thị trường kim cương Việt Nam
Cuộc khủng hoảng hiện tại thực ra chỉ là phần nổi của những vấn đề đã tích tụ lâu dài trên thị trường kim cương trong nước. Giá bán lẻ luôn cao nhưng giá thu mua lại rất thấp, chênh lệch thường khoảng 20% so với giá trị ban đầu. Người mua phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nơi đã bán để bán lại, thiếu kênh giao dịch độc lập. Thêm vào đó, Việt Nam chưa có sàn giao dịch hay cơ chế định giá thống nhất cho kim cương như cơ chế niêm yết giá vàng. Phần lớn người tiêu dùng cũng thiếu kiến thức để phân biệt kim cương tự nhiên, kim cương nuôi cấy và các loại đá thay thế - điều khiến họ phụ thuộc hoàn toàn vào uy tín của người bán và đơn vị kiểm định.
Bức tranh toàn cầu cũng không mấy sáng sủa. Theo báo cáo của Bain & Company và De Beers, thị trường kim cương thiên nhiên thế giới đã trải qua giai đoạn điều chỉnh kéo dài kể từ năm 2023 khi nguồn cung tăng, nhu cầu tại Mỹ và Trung Quốc chậm lại, còn kim cương nuôi cấy (lab-grown diamond) phát triển với tốc độ vượt bậc. Nhiều dòng kim cương thiên nhiên đã giảm giá đáng kể so với đỉnh năm 2022, trong khi kim cương nuôi cấy tiếp tục lao dốc khi công nghệ sản xuất ngày càng hoàn thiện. Khoảng cách giữa "giá trị cảm nhận" và "giá trị thực" của kim cương đang là chủ đề tranh luận trên toàn cầu.
Không giống vàng với giá niêm yết minh bạch từng phút trên các sàn giao dịch quốc tế, giá trị kim cương phụ thuộc vào ba trụ cột: độ khan hiếm, hệ thống kiểm định và niềm tin của người mua. Khi một trong ba yếu tố đó lung lay - như điều đang xảy ra tại Việt Nam - toàn bộ thị trường phải gánh hậu quả. Câu hỏi đặt ra lúc này không chỉ là bao giờ niềm tin quay trở lại, mà còn là liệu thị trường có đủ cơ chế và ý chí để xây dựng lại nền tảng đó một cách bền vững hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vụ P-Lab là gì và tại sao gây chấn động thị trường kim cương?
Nguyên Giám đốc P-Lab - đơn vị giám định kim cương thuộc PNJ - bị bắt vì nhập lậu 28.000 viên kim cương không đạt chuẩn, mài xóa mã GIA và cấp giấy kiểm định giả để bán cho khách hàng, khiến niềm tin vào hệ thống kiểm định sụp đổ.
Cửa hàng có bắt buộc phải mua lại kim cương đã bán không?
Không. Theo luật sư Phạm Thanh Hữu (Đoàn luật sư TP HCM), cửa hàng không có nghĩa vụ thu mua lại, trừ khi đã cam kết chính sách thu mua từ trước. Nếu nghi ngờ hàng giả, người mua nên đưa đi kiểm định độc lập và tố giác cơ quan công an nếu xác nhận là giả.
PNJ nhập khẩu kim cương từ đâu?
Chủ tịch HĐQT PNJ cho biết công ty nhập khẩu kim cương chính ngạch từ Thái Lan và Hong Kong (Trung Quốc), với đầy đủ chứng từ nhập khẩu.
Tại sao giá trị kim cương khác với vàng và rủi ro khi đầu tư là gì?
Khác với vàng có giá niêm yết minh bạch, giá trị kim cương phụ thuộc vào độ khan hiếm, hệ thống kiểm định và niềm tin người mua. Việt Nam cũng chưa có sàn giao dịch hay cơ chế định giá thống nhất, khiến người mua khó bán lại và dễ bị thiệt thòi về giá.
Nguồn tham khảo
Đối chiếu nguồn
Bài tổng hợp từ 4 nguồn độc lập. 13/14 số liệu được ít nhất 2 nguồn xác nhận.
- VnExpress
- Dan Tri Kinh doanh
- Dan Tri
- CafeF Chung khoan
Bài viết được biên tập với sự hỗ trợ của công cụ trí tuệ nhân tạo (AI), tổng hợp từ các nguồn tin dẫn bên dưới và đã qua kiểm duyệt của toà soạn VN247.
